الشيخ رسول جعفريان وديگران

128

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

جمع كرده ، نام راويان حديث را - كه گمان مىرود هركدام قسمتى از واقعه را عنوان كرده باشند - در يك جا مىنويسد و سپس متن واحد و يكدستى را دربارهء حادثه‌اى ذكر مىكند كه داراى تسلسل در گفتار و رسايى مطلب و بيان است . طبق شيوهء فوق ، هر روايتى را به روايت ديگر پيوند مىدهد و در اين پيوند مىكوشد كه مطلب تغيير نيابد . او به سبب پذيرفته نبودن چنين شيوه‌اى در نگارش روايت ، مورد طعن اهل حديث قرار گرفته است [ 5 ] . وى در نقل حوادث ، به آيات قرآنى و شأن نزول آنها نيز مىپردازد . اين امر از ويژگيهاى برجستهء او در مغازى است . تسلسل زمانى روايتهاى او نيز به توجه وى به علّت‌يابى و زمينه سنجيها و يافتن ارتباط ميان حوادث دلالت دارد ؛ شيوه‌اى كه با روايت تك واقعه يا خبر خاص ، همگونى چندانى ندارد . ديدگاه تاريخى واقدى پيشتر گفتيم كه واقدى در مدينه نشو و نما كرد و تأثير مكتب مدينه و شيوهء عملى آن را در نگرش فكرى او مىتوان يافت و پىگرفت . عنايت نمايندگان اين مكتب ، در خلال ضبط احوال پيامبر ( ص ) به مغازى ، سبب گشته كه مكتب اهل حديث يا مدينه را مكتب مغازى نيز بنامند . واقدى بيش از پنجاه سال از عمرش را به تحصيل در مدينه گذراند . بزرگترين اثر باقى مانده از او كتاب مغازى است كه نشان توجه وى به حيات پيامبر ( ص ) از زاويه خاص غزوات است . اين توجه و عنايت ، او را وا مىدارد كه به جنگهايى بپردازد كه ميان مسلمانان با دشمنانشان در دوران مدنى رخ داد . البته توجه به مغازى منحصر به واقدى نيست ، پيش از او نيز مؤلفانى ، از جمله ابن اسحاق در اين حوزه قلم فرسايى كرده‌اند ، به ويژه در دوران مدنى زندگى پيامبر ( ص ) . « 1 » با اين وجود ، واقدى مورّخى است كه در تدوين سيرهء نبوى سبك خاصّ خود را دارد . اطلاعات او در اين حوزه ، به سبب سكونت طولانىاش در مدينه و نيز شيوه‌هايى كه در كسب حديث داشت و به دليل همت زيادش در اين زمينه كه او را « جمّاعا للأحاديث » خوانده‌اند ، جزئى و دقيق است و كمتر در آثار ديگران ديده مىشود . ترتيب حوادث و تفاصيل آنها و ذكر نام گروههاى مختلف ، سبب تمايز مغازى وى از ديگر كتابها شده

--> ( 1 ) . ابن اسحاق ، سيرة النبويه ، ج 2 ، ص 590 .